بررسی آماری و سینوپتیکی منشا پدیده گردوغبار مطالعه موردی شهر اراک
Statistical and synoptic investigation of the origin of dust phenomenon: case study of Arak city
همه نیازهابررسی آماری و سینوپتیکی منشا پدیده گردوغبار مطالعه موردی شهر اراک
نیاز
نیازپرداز: اداره کل هواشناسی استان مرکزیثبت کننده: سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان مرکزی
20.1001.4.5HB0600=.2025.09.27.0.2
طرح کاربردی
علوم پایه
فنی و مهندسی
پایان یافته
پاداش نقدی
2,000,000,000 ریال
6 ماه
1 - 9
گزارش نهایی
طرح کاربردی
52
رونوشت آدرس
جزئیاتموضوع فعالیت ( حدود شمولیت و دامنه اجرای کار– حدود تقریبی جامعه آماری ) :
بررسی آماری و تحلیل سینوپتیکی منشا گردوغبار در شهر اراک طی سال های اخیر(15 سال اخیر)
ضرورت انجام پروژه:
شهر اراک از آلودهترین شهرهای ایران است و آلودگی آن تنها ناشی از فعالیتهای صنعتی و ترافیکی نیست، بلکه پدیده گردوغبار نیز سهم قابلتوجهی در تشدید بحران کیفیت هوا دارد. همافزایی آلودگیهای صنعتی و گردوغبار طبیعی، شرایط زیستمحیطی خاصی را برای اراک ایجاد کرده است که سلامت ساکنین، کیفیت زندگی و حتی توسعه اقتصادی را تحت تأثیر قرار میدهد.
یکی از مهمترین ویژگیهای گردوغبار در اراک، منشاهای مختلف آن است. بطور کلی این منشاها شامل
منشاهای برونمرزی: گردوغبار ناشی از بیابانهای عراق، سوریه و عربستان، که از طریق سامانههای جوی انتقال مییابند.
منشاهای درونمرزی: از جمله نواحی مرکزی ایران، دشت قم و کویر میقان و حواشی آن که به دلیل کاهش بارش و خشکسالیهای پیدرپی، به یکی از کانونهای فعال گردوغبار تبدیل شده است.
چشمههای فرعی: منابع کوچکتر مانند فعالیت های عمرانی و نواحی درون استانی و خارج از شهر اراک می باشدکه در شرایط خاص جوی میتوانند ذرات معلق را وارد هوای اراک کنند.
هر یک از این منشاها تأثیرات متفاوتی بر نوع و میزان آلودگی هوا دارند. برای مثال، گردوغبار ناشی از کویر میقان به دلیل نزدیکی به شهر، سهم بیشتری در افزایش لحظهای غلظت ذرات معلق دارد؛ در حالی که گردوغبارهای برونمرزی اغلب با ذرات ریزتر و سبکتر، موجب افزایش دوام و ماندگاری آلودگی در جو و افزایش آسیب پذیری افراد میشوند.
گردوغبار فقط به وجود منشا وابسته نبوده بلکه الگوهای جوی و سینوپتیکی نیز نقش تعیینکنندهای در شکل گیری و انتقال این پدیده دارند. این تفاوت در الگوها اهمیت دارد زیرا نوع ذرات و زمان ماندگاری آلودگی به شرایط جوی بستگی دارد. لذا بدون درک عمیق از شرایط سینوپتیکی، امکان ارائه راهکارهای علمی و مدیریتی برای کاهش گردوغبار و اثرات آن وجود نخواهد داشت.
شناخت دقیق منشأها و الگوهای سینوپتیکی گردوغبار، ضرورتی فوری برای تدوین سیاستهای کاهش در معرض بودن، آسیبپذیری، پیش بینی پذیری پدیده جهت اقدامات کوتاه مدت و بلندمدت و سیستمهای هشدار جهت آمادگی و مدیریت منابع آب و خاک در منطقه است.
از موارد بسیار مهم ضرورت این تحقیق، تأثیر تغییرات اقلیمی بر روند گردوغبار است. افزایش دما، کاهش بارش و تغییر الگوهای بارشی و تداوم خشکسالیها، پتانسیل شکل گیری گردوغبار را افزایش داده است.
یکی دیگر از دلایل اهمیت این موضوع، ماهیت فرامرزی گردوغبار است. به بیان دیگر، گردوغبار یک پدیده فراشهری و فرامنطقهای است و راهکارهای مقابله با آن باید متناسب با گستره جغرافیایی و زمانی وقوع آن طراحی شوند. برای مثال، مقابله با گردوغبار ناشی از کویر میقان نیازمند اقدامات محلی (احیای تالاب و مدیریت منابع آب) است، در حالی که کنترل گردوغبارهای خارج از اطراف شهر و از سایر استان ها مستلزم همکاریهای بین استانی خواهد بود.
برخی از گردوغبارهایی که به کشور و شهر اراک میرسند، از منشاهای خارجی سرچشمه میگیرند. این موضوع از مدیریت محلی و استانی خارج بوده و لزوم سیاستگذاری در سطح ملی و حتی همکاریهای بینالمللی را برجسته میکند.
اثرات گردوغبار بر سلامت عمومی مانند بیماری های تنفسی و قلبی و عروقی و محیط زیست بر ضرورت شناخت آن تاکید دارد.
با توجه به نکات فوق، دلایل اصلی ضرورت انجام این تحقیق را میتوان بهصورت زیر جمعبندی کرد:
تعدد منشأهای گردوغبار در اراک (برونمرزی، درونمرزی، کویر میقان، منابع فرعی).
تفاوت تأثیر هر منشأ بر نوع آلودگی، شدت، دوام و ماندگاری آن.
تفاوت الگوهای سینوپتیکی انتقال گردوغبار در تابستان و سایر فصول.
نقش تغییر اقلیم در افزایش فعالیت کانونها و تشدید روند گردوغبار.
اثرات جدی بر سلامت، محیط زیست و اقتصاد شهر اراک.
لزوم سیاستگذاریهای منطقه ای و فرامنطقهای برای مدیریت پدیده.
اهداف کلی پروژه :
بررسی آماری گردوغبار شهر اراک در سال های گذشته و بررسی روند سالانه
تحلیل سینوپتیکی از علل شکل گیری آلاینده های گردوغبار
منشأ جغرافیایی گردوغبارهای مؤثر بر اراک چیست؟ (کانونهای برونمرزی عراق/سوریه/شرق اردن وکانونهای درونمرزی ایران و اطراف شهر اراک)
چه الگوهای جویِ همدیدی (سینوپتیکی) رخداد را تقویت میکنند؟ (الگوی فشار سطح دریا، تراز ۸۵۰ و ۷۰۰ هکتوپاسکال و ارتفاعات بالاتر جو)
چرخه زمانی رخدادها چگونه است؟ (فصلی/ماهانه/روند سالانه و نقش خشکسالی) و بیشینه رخداد
شدت رخدادها با کدام متغیرها بیشترین همبستگی را دارد؟
مفروضات و توافق نامه ها [1]:
ارایه گزارش در حین مراحل در کارگروه پژوهشی اداره کل هواشناسی و کارگروه مقابل با پدیده گردوغبار، ارایه گزارش نهایی در کارگروه های مقابل با پدیده گردوغبار، کاهش آلودگی و شورای مدیران
در برآورد هزینه های طرح تعرفه داده های آماری هواشناسی در نظر گرفته شود
تعریف مشخصات مجری واجد شرایط ( متخصصان ، رشته تحصیلی ، سابقه فعالیت ) :
رشته هواشناسی با گرایش های مختلف و با سابقه بیش از 10 سال و رزومه کاری مرتبط با موضوع
موارد فنی ، تجهیزات و زیر ساخت های مورد نظر)در صورت نیاز(:
مواد مورد نیاز تحقیق داده های آماری هواشناسی شهر اراک و داده های آلودگی محیط زیست می باشد.
نحوه ارائه مستندات پیشنهاد[2] :
به صورت فایل و نسخه چاپ شده نسخه ورد و پی دی اف به همراه فایل های محاسبات
[1] میزان محرمانگی اطلاعات ، استخراج مقاله ، ارایه گزارش و تصویب در کارگروه های مرتبط و... قید گردد
[2] مقیاس نقشه ، نوع گزارش، سی دی ، فایل ورد و پی دی اف گزارش و سایر موارد قید گردد
