جزئیات تالاب انزلی یکی از مهمترین اکوسیستمهای شمال ایران و ذخیرهگاه تنوع زیستی بیمانندی است که در دهههای اخیر بهواسطه ورود روزافزون فاضلاب شهری و صنعتی، پساب کشاورزی، رسوب بالادست و کاهش سطح آب دریا، با خطر آلودگی جدی و تهدیدهای اکولوژیک روبهرو شده است. این آلودگیها موجب کاهش اکسیژن آب، خطر از میان رفتن گونههای گیاهی و جانوری بومی، کاهش عمق و تخریب زیستی تالاب شده است. افت کیفیت آب و افزایش آلودگی تالاب، به طور مستقیم بر سلامت، معیشت و کیفیت زندگی مردم استان گیلان و حوزه تالاب اثر میگذارد. مشکلاتی مانند افزایش بیماریهای عفونی، مهاجرت جمعیت حاشیهنشین، کاهش درآمد از گردشگری و ماهیگیری، و تهدید منابع آب منطقه از پیامدهای این بحران است.
عمومیت موضوع آلودگی تالاب انزلی به لحاظ دامنه و تعداد ذینفعان، بسیار گسترده و فراملی به شمار میآید و طیفی گسنردهای از ذینفعان مستقیم و غیرمستقیم را در بر میگیرد. مهمترین وجوه عمومیت این مساله عبارتند از:
آ) جمعیت محلی و استانی: آلودگی و کاهش کیفیت آب تالاب به طور مستقیم روی سلامت حدود یک میلیون تن از مردم استان گیلان اثر دارد؛ بخش زیادی از فاضلاب شهری، روستایی و صنعتی شهرهایی چون رشت، انزلی، صومعهسرا، خمام، فومن، شفت و ماسال به تالاب وارد میشود.
ب) بهرهبرداران کشاورزی و شیلات: تالاب انزلی حدود ۳۷۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی گیلان را زهکشی میکند؛ و بیش از نیمی از ۷۰ گونه ماهیان تالاب در دهه اخیر از میان رفتهاند. این دامنه آلودگی نه تنها معاش هزاران کشاورز و صیاد را تهدید میکند، بلکه ایمنی غذایی استان و حتی کشور را تهدید میکند.
پ) ساکنان شهرهای بزرگ نزدیک تالاب: انتشار گرد و غبار، ویروس و میکروب از بستر خشک شده تالاب با کوچکترین نسیم میتواند بیماریهای تنفسی و سلامتی را تا شعاع زیادی گسترش دهد. بنابراین همه ساکنان منطقه و شهر رشت، بندرانزلی و سکونتگاههای پیرامون تالاب ذینفع سلامت و محیط زیست آن هستند.
ت) جامعه ملی و گردشگران: تالاب انزلی بخشی از میراث طبیعی ملی و از مهمترین مقاصد اکوتوریستی کشور است که سالانه میزبان هزاران گردشگر و علاقهمند محیط زیست است و نابودی آن خسارت عمومی ملی به شمار میرود.
ث) محیط زیست، پرندگان مهاجر و تنوع زیستی: تالاب انزلی زیستگاه انواع پرندگان مهاجر و آبزیان و بخش حیاتی چرخه زیستی منطقه است.
ج) دولت، نهادهای اجرایی و سازمانهای محیط زیست: مسولیت حفاظت، بهرهبرداری و درمان مسایل تالاب به عهده طیف گستردهای از مدیران، سازمانهای محلی، ملی و حتی سازمانهای بینالمللی است.
بنابراین، عمومیت موضوع آلودگی تالاب انزلی در دو بعد "دامنه اثر" (از جوامع محلی تا سلامت و اقتصاد کل استان و کشور) و "شمار ذینفعان" (از کشاورزان و صیادان تا کل جمعیت پیرامون تالاب، مسولان، گردشگران و دوستداران محیط زیست) گسترده و بیسابقه است و در عمل اصلیترین مساله محیطی زیست استان به شمار میآید.
کلمات کلیدی: آلودگی، تالاب انزلی، سلامت عمومی، چرخه غذایی
