جزئیاتدر سالهای اخیر، اهمیت دریا به عنوان یک رکن بنیادین در اقتصاد ملی و منطقهای بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. سواحل و منابع دریایی کشور نه تنها منابعی برای تأمین غذا، اشتغال، انرژی و ترانزیت محسوب میشوند، بلکه از دیدگاه امنیتی، اکولوژیکی و فرهنگی نیز دارای اهمیت بالایی هستند.
در بسیاری از مناطق ساحلی و دریایی کشور، به دلیل عدم هماهنگی نهادهای ذیربط، تداخل وظایف، فقدان برنامهریزی یکپارچه، و نیز نبود چارچوبهای قانونی الزامآور برای مشارکت ذینفعان، بهرهبرداری از منابع دریایی بهگونهای ناپایدار و اغلب مضر برای محیط زیست و اقتصاد محلی صورت گرفته است. دولت، به عنوان نهاد تنظیمگر، تاکنون در تلاش بوده است با تدوین قوانین و مقررات مانند «قانون حفاظت و بهرهبرداری از منابع آبزی» و همچنین ایجاد نهادهایی مانند سازمان شیلات، سازمان بنادر و دریانوردی و ادارههای کل محیط زیست، نقش حاکمیتی خود را ایفا کند. اما این رویکردهای عمدتاً متمرکز و بالا به پایین، نتوانستهاند بستر لازم برای تعامل سازنده با جوامع محلی و نهادهای مردمی را فراهم آورند.
در سالهای گذشته، طرحهایی همچون «مدیریت مشارکتی منابع دریایی» در برخی مناطق جنوبی کشور مانند استان هرمزگان به صورت آزمایشی اجرا شده است که بر مبنای مشارکت جوامع محلی در حفاظت از ذخایر آبزی، طراحی شدهاند. با این حال، نبود ساختارهای قانونی پایدار، ضعف در نهادسازی محلی، و کمبود زیرساختهای اطلاعاتی و آموزشی، مانع از نهادینهشدن چنین الگوهایی در سطح ملی شده است.
اهداف اختصاصی:
تحلیل وضعیت موجود حکمرانی منابع دریایی
شناسایی چالشها و خلأهای نهادی، قانونی و مدیریتی در سه استان نمونه (مثلاً: هرمزگان، بوشهر، مازندران).
بررسی تعارضات منافع و نبود هماهنگی بینبخشی.
ارزیابی ذینفعان و ظرفیتهای محلی
تهیه نقشه ذینفعان و تحلیل سطح نفوذ و اهمیت آنها.
شناسایی ظرفیت مشارکتپذیری و سازوکارهای غیررسمی موجود در جوامع محلی.
طراحی سازوکارهای مشارکتی و شفاف
تدوین الگوی بومی «حکمرانی مشترک منابع دریایی» متناسب با ساختار حقوقی و بومی کشور.
تعریف فرآیندهای شفاف برای تصمیمگیری، حل تعارض و نظارت مشترک.
پایلوتسازی مدل پیشنهادی در یک منطقه منتخب
اجرای آزمایشی مدل طراحیشده در یک محدوده جغرافیایی نمونه (مثلاً یک بندر یا روستای ساحلی).
ارزیابی اثربخشی، پذیرش اجتماعی و هزینه-فایده مدل پیشنهادی.
تدوین بسته سیاستی و توصیههای نهادی
ارائه راهکارهای نهادی و مدیریتی برای تعمیم مدل حکمرانی مشارکتی در سطح ملی.
خروجیهای مورد انتظار پروژه
مطالعات و اسناد تحلیلی:
گزارش تحلیل وضعیت موجود حکمرانی منابع دریایی در سه استان.
نقشه تعارضات و تحلیل ساختار نهادی و قانونی موجود.
گزارش ارزیابی ذینفعان و قابلیت مشارکت اجتماعی.
اسناد راهبردی و طراحی مدل:
طراحی مدل حکمرانی مشارکتی منابع مشترک دریایی شامل ساختار تصمیمگیری، مشارکت، شفافیت، پاسخگویی و نظارت.
راهنمای اجرای مدل .
خروجیهای میدانی:
اجرای پایلوت مدل در یک منطقه منتخب با مشارکت نهادهای محلی.
گزارش ارزیابی اثربخشی و آموختههای اجرای آزمایشی.
اسناد پیشنهادی برای سطوح بالادستی:
بسته سیاستی شامل پیشنهاد اصلاحات نهادی، قانونی و فنی.
پیشنهادات فنی برای الحاق یا اصلاح آییننامهها و دستورالعملهای موجود.
کلمات کلیدی: مدیریت، منابع مشترک، دولت ، منابع مشترک دریایی ، نهادهای محلی
