جزئیات هایدگر در سال 1915 خطابهای جهت احراز صلاحیت استادیاری در دانشگاه فرایبورگ ایراد کرد که عنوان " مفهوم زمان در علم تاریخ " [1] بر ناصیه داشت. خوانندهی مقاله البته به سرعت توجه پیدا میکند که مراد نویسنده از علم تاریخی ، علوم تاریخی و بالاتر از آن کلیت علوم انسانی است چنانکه در عنوان اصلی نیز واژه Geisteswissenshaften به کار رفته که در آلمانی معادل " علوم انسانی " به کار میرود[2]. در این خطابه وی بر تمایز مفهوم زمان در علوم طبیعی و علوم انسانی تاکید کرد. از منظر او ، زمان در علوم طبیعی همگن (هموژن( [3] است اما در علوم تاریخی ( انسانی) ، ناهمگن(هتروژن)[4]. هایدگر در این خطابه بنیان این تفاوت و تمایز را هدف متفاوتی ارزیابی میکند که هر کدام از این علوم در پی ِ تحقق آن هستند.هایدگر در واقع بنیان مفاهیم رایج در هر علم را در هدفی میجوید که علم متوجه آن است. از سوی دیگر وی در درسگفتارهائی همچون " پدیدارشناسی حیات دینی " و البته درسگفتارهای مربوط به تفسیر پدیدارشناختی ارسطو- که در دهه دوم قرن بیست ارائه میکند- وی تمایز این دو گونه زمان را به تمایزی احاله میکند که در اندیشه یونان بین کرونوس[5]( به مفهوم اندازه حرکت) و کایروس[6] ( به مفهوم زمان- واقعه (مییابد.کرونوس از این منظر، زمان خاص علوم طبیعی است و کایروس زمان خاص علوم انسانی . از سوی دیگر فرونسیس – حکمت عملی – که میتواند بنیادی در خور برای علوم انسانی باشد فقط با مفهوم زمان بمثابه کایروس ملائمت دارد
[1] “ The Concept of Time in the Science of History” = Zeitbeggriff in der Geisteswissenshaften.
[2] گادامر در «حقیت و روش» عنوان میکند که «مترجم آلمانی کتاب «منطق» جان استوارت میل به جای عبارت moral science، عبارت Geisteswissenschaft را بکار مییرد و این البته قابل جایگزینی با Human science و Historical science نیز هست. به دیگر بیان ترجمه عنوان Zeitbeggriff in der Geisteswissenschaft به " مفهوم زمان در علم تاریخ" صرفا نه تاریخ و نه حتی علوم تاریخی بلکه کلیت علوم انسانی را در بر میگیرد. در این زمینه ر.ک:
Truth and Method, Translation by Goel Weinsheimer and Marshal, Continuum: 2002. P Xviii.
[3] homogenous
[4] heterigenous
[5] chronos
[6] Kairosldhfn.
کلمات کلیدی: هایدگر، فلسفۀ علوم انسانی، فرونسیس، کایروس، کرونوس
